Emotionele intelligentie Daniel Goleman: boek en model
Emotionele intelligentie van Daniel Goleman is een model met vijf componenten: zelfbewustzijn, zelfregulatie, motivatie, empathie en sociale vaardigheden. Goleman, een Amerikaanse psycholoog en wetenschapsjournalist, maakte het begrip in 1995 wereldberoemd met zijn boek Emotional Intelligence. Zijn centrale gedachte: emoties zijn geen storing in het denken, maar een sleutel tot succes in werk en relaties. In dit artikel lees je wat hij precies schreef, hoe zijn model in elkaar zit en wat wetenschappers ervan vinden.
Je ziet de naam ook weleens geschreven als Coleman. Dat is een veelgemaakte typefout: de auteur heet Goleman. Wie zoekt op emotionele intelligentie Coleman, bedoelt vrijwel altijd hem.
Wie is Daniel Goleman en wat schreef hij?
Daniel Goleman, geboren in 1946, studeerde aan Amherst College, promoveerde in de klinische psychologie aan Harvard en werkte twaalf jaar als wetenschapsjournalist voor The New York Times. In 1995 verscheen bij Bantam Books zijn boek Emotional Intelligence. Het stond ruim anderhalf jaar op de bestsellerlijst van die krant en is in ongeveer 40 talen vertaald. Daarmee is het de bekendste populaire inleiding op het onderwerp.
Het boek bouwt voort op werk van twee andere psychologen. Peter Salovey en John Mayer stelden in 1990 een model van emotionele intelligentie voor, opgevat als het vermogen om eigen en andermans emoties te volgen. Goleman verbreedde die gedachte tot een geheel van competenties en bracht haar naar een groot publiek. Daardoor wordt hij in gewone gesprekken vaak als bedenker genoemd, terwijl het begrip wetenschappelijk al een paar jaar eerder bestond.
In 1998 volgde Working with Emotional Intelligence. Wie zoekt naar het boek Werken met emotionele intelligentie, komt bij dit tweede deel uit. Het richt zich op de werkvloer en betoogt dat niet-cognitieve vaardigheden minstens zo belangrijk kunnen zijn voor succes op het werk als IQ. Het eerste boek legt de basis, het tweede vertaalt die naar teams, leiders en organisaties.
De 5 componenten van het model van Goleman
Goleman beschrijft emotionele intelligentie als een geheel van vijf onderdelen, die deels op elkaar voortbouwen. Dit is het overzicht zoals het in de vakliteratuur over zijn model wordt weergegeven:
| Component | Wat het inhoudt | Voorbeeld uit het dagelijks leven |
|---|---|---|
| Zelfbewustzijn | Je eigen emoties, sterke punten, zwakke punten en waarden kennen, en weten hoe ze anderen raken | Je merkt dat je geïrriteerd bent voordat je tegen een collega uitvalt |
| Zelfregulatie | Storende emoties en impulsen beheersen of ombuigen en je aanpassen aan verandering | Je wacht even met antwoorden op een kritische mail |
| Motivatie | Weten wat je drijft en dat gebruiken voor je doelen | Je blijft werken aan een doel ondanks een tegenslag |
| Empathie | De gevoelens van anderen meewegen, zeker bij beslissingen | Je past je aanpak aan omdat iemand zichtbaar onder druk staat |
| Sociale vaardigheden | Relaties beheren zodat je goed met anderen overweg kunt | Je los een meningsverschil op zonder dat de sfeer beschadigt |
De eerste drie gaan over jezelf, de laatste twee over de omgang met anderen. Goleman gaat ervan uit dat deze competenties aangeleerd worden. Dat is het goede nieuws van zijn model: je bent er niet mee geboren of zonder, je kunt het oefenen. Een praktische volgorde is daarom meestal om bij zelfbewustzijn te beginnen. Wie niet kan benoemen wat hij voelt, kan er ook weinig mee regelen.
In het nummer van januari 2004 van de Harvard Business Review verscheen Golemans artikel What Makes a Leader?, met de stelling dat intelligentie en technische kennis belangrijk zijn voor leiderschap, maar dat emotionele intelligentie onmisbaar is. Dat artikel is een compacte manier om zijn ideeën over werk en leiderschap te leren kennen.
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
Emoties als sleutel tot succes: wat Goleman beweert en wat de wetenschap zegt
Goleman stelt dat emotionele vaardigheden voor succes in werk en leven minstens zo zwaar kunnen wegen als IQ. Dat is aantrekkelijk, want het geeft hoop: logisch redeneren is moeilijk te veranderen, emotionele vaardigheid kun je trainen. Toch is het verstandig om de stelling kritisch te lezen, zeker als je een uitspraak als emoties als sleutel tot succes tegenkomt in een coachingsbrochure of op een cursuspagina.
De kritiek op zijn model is goed gedocumenteerd:
- Onderzoekers hebben zijn aanpak bestempeld als populaire psychologie, omdat het begrip erg breed is.
- Sommige critici vinden dat emotionele intelligentie geen echte vorm van intelligentie is, maar eerder een set vaardigheden.
- Veel onderzoek leunt op zelfrapportage, waarbij mensen hun antwoorden kunnen vertekenen.
- Een meta-analyse vond dat de voorspellende waarde van emotionele intelligentie als vaardigheid voor werkprestaties verdween zodra je rekening hield met IQ en persoonlijkheidstrekken.
Het onderscheid tussen een vaardigheidsmodel en een eigenschapsmodel helpt hierbij. In het vaardigheidsmodel van Salovey en Mayer is emotionele intelligentie een reeks echte vermogens die met prestatietests wordt gemeten, zoals de MSCEIT. In het eigenschapsmodel van Konstantinos Petrides gaat het om door jezelf ingeschatte emotionele eigenschappen, gemeten met vragenlijsten zoals de TEIQue. Het model van Goleman is een gemengd model: het combineert vaardigheden, gedrag en persoonlijkheid. Dat maakt het inspirerend voor ontwikkeling, maar lastiger om precies te meten.
Wat betekent dit voor jou? Lees Goleman als een bruikbare kaart om over je eigen emoties na te denken, niet als bewezen voorspeller van je loopbaan. Een uitkomst van een online EQ-vragenlijst is geen diagnose en geen officiële meting. Het is een aanleiding om een gesprek met jezelf te beginnen. Wil je weten hoe zo'n test werkt en wat hij wel en niet zegt, lees dan 
Het boek van Goleman lezen: waar begin je?
Begin met Emotional Intelligence uit 1995 als je het basisidee wilt, en pak Working with Emotional Intelligence uit 1998 erbij als je vooral geïnteresseerd bent in werk en leiderschap. Wil je daarna alleen de kern, dan is het Harvard Business Review-artikel uit 2004 de kortste route. Zoek je een Nederlandse uitgave, kijk dan in de bibliotheek of bij een boekhandel, want het boek is in veel talen vertaald.
Veel mensen zoeken naar een pdf van het boek. Het is verstandiger om geen losse pdf te downloaden: het boek valt onder auteursrecht en rondslingerende bestanden zijn zelden legaal of compleet. Een bibliotheekexemplaar, een luisterboek of een legale e-boekversie is een betere optie. Lees met een pen in de hand: noteer bij elk van de vijf componenten één situatie uit je eigen week waarin je die vaardigheid nodig had.
Emotionele intelligentie staat los van wat een IQ-test meet. Waar Goleman over emoties en gedrag schrijft, gaat een IQ-test over logisch en abstract redeneren. Beide kunnen je iets leren over jezelf, maar ze beantwoorden verschillende vragen. Een IQ-test is dus geen vervanging voor het werk dat Goleman beschrijft, en andersom. Als je wilt zien hoe een gestandaardiseerde redeneertest is opgebouwd, bekijk dan 
Veelgestelde vragen
Q: Wat is de emotionele intelligentie van Daniel Goleman in het kort?
A: Het is een model met vijf componenten: zelfbewustzijn, zelfregulatie, motivatie, empathie en sociale vaardigheden. Goleman beschreef het in 1995 in zijn boek Emotional Intelligence en bouwde daarbij voort op het werk van Salovey en Mayer uit 1990. Hij gaat ervan uit dat deze competenties aangeleerd kunnen worden.
Q: Welk boek van Daniel Goleman moet ik lezen?
A: Start met Emotional Intelligence uit 1995. Wil je de toepassing op werk en leiderschap, lees dan Working with Emotional Intelligence uit 1998, of het Harvard Business Review-artikel What Makes a Leader? uit 2004. Een Nederlandse vertaling is via bibliotheek en boekhandel te vinden.
Q: Is er een gratis pdf van het boek van Goleman?
A: Een legale gratis pdf van het hele boek is niet te verwachten, want het valt onder auteursrecht. Veel bestanden online zijn onofficieel. Kies liever een bibliotheekexemplaar, een luisterboek of een gekochte e-boekversie.
Q: Is emotionele intelligentie echt een sleutel tot succes?
A: Het helpt waarschijnlijk, maar het bewijs is minder sterk dan de boeken doen voorkomen. Onderzoek is verdeeld: een meta-analyse zag de voorspellende waarde voor werkprestaties verdwijnen zodra IQ en persoonlijkheid worden meegewogen. Zie emotionele vaardigheid dus als iets wat je kunt oefenen, niet als garantie.
Q: Is Goleman of Coleman de juiste spelling?
A: Goleman is de juiste spelling. Daniel Goleman is de auteur van Emotional Intelligence. Coleman is een veelvoorkomende typefout.
Referenties
- Wikipedia — Daniel Goleman
- Wikipedia — Emotional intelligence
- Goleman, D. (2004). What Makes a Leader? Harvard Business Review.
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
