Hersentraining: werkt het echt? Wat onderzoek zegt
Hersentraining maakt je vooral beter in de oefening zelf. Of die winst doorwerkt naar je geheugen, concentratie of IQ in het dagelijks leven, is veel minder duidelijk: grote onderzoeken vinden daarvoor weinig tot geen bewijs (stand van zaken 2026, op basis van de bronnen onderaan).
Misschien heb je een app waarmee je elke dag een paar minuten puzzelt, en vraag je je af of dat meer oplevert dan een hogere puzzelscore. Of je overweegt een abonnement en wilt eerst weten wat je ervoor terugkrijgt. In dit artikel lees je wat onderzoek zegt, waarom oefenen toch aanvoelt als vooruitgang en wat je in plaats daarvan kunt doen.
Wat is hersentraining precies?
Hersentraining is de verzamelnaam voor oefeningen, spelletjes en apps die beloven je cognitieve vaardigheden te verbeteren. Denk aan geheugenspelletjes, reactietaken, rekenpuzzels, cijferreeksen en opdrachten waarbij je zo snel mogelijk patronen moet herkennen. De aanbieders richten zich op uiteenlopende doelgroepen: studenten, mensen die hun werkgeheugen willen scherpen en ouderen die hun geest actief willen houden.
Het idee erachter is begrijpelijk. Een spier wordt sterker als je hem traint, dus waarom je hersenen niet? Het probleem zit in de vraag wát er precies sterker wordt. Onderzoekers maken daarom onderscheid tussen drie niveaus:
| Niveau | Wat het betekent | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Getrainde taak | Je wordt beter in precies de oefening die je doet | Je haalt na twee weken een hogere score in hetzelfde geheugenspel |
| Nabije overdracht | De winst werkt door naar sterk verwante taken | Je onthoudt ook beter bij een ander spel met een vergelijkbaar principe |
| Verre overdracht | De winst werkt door naar breed denkvermogen of het dagelijks leven | Je kunt je beter concentreren op je werk of scoort hoger op een IQ-test |
Voor de meeste mensen draait de vraag om dat laatste niveau. Wie een app koopt, wil zelden alleen beter worden in die app.
Werkt hersentraining? Wat grote onderzoeken laten zien
Je wordt beter in wat je oefent; breder bewijs is schaars. Dat is de kern van twee veelgenoemde bronnen.
In 2010 publiceerde een Brits onderzoeksteam in het tijdschrift Nature een grote studie met kijkers van een populair BBC-wetenschapsprogramma. Er deden 52.617 mensen mee aan de start; 11.430 van hen maakten twee metingen en minstens twee trainingssessies af. Zij trainden zes weken lang, aanbevolen werd minstens drie keer per week tien minuten. Eén groep oefende redeneren en plannen, een tweede groep geheugen, aandacht en rekenen, en een controlegroep zocht op internet antwoorden op algemene kennisvragen. Alle trainingsgroepen verbeterden op de taken die ze hadden geoefend. Maar de auteurs vonden geen bewijs dat die winst doorwerkte naar taken die niet getraind waren, zelfs niet naar taken die er inhoudelijk dicht tegenaan lagen.
In 2016 volgde een uitgebreid overzichtsartikel in Psychological Science in the Public Interest, geschreven door een groep onderzoekers die de studies bekeek die op de websites van grote aanbieders van hersentraining werden aangehaald. Hun conclusie, kort samengevat:
- Er is veel bewijs dat hersentraining de prestatie op de getrainde taken verbetert.
- Het bewijs dat de winst doorwerkt naar sterk verwante taken is zwakker.
- Het bewijs voor verre overdracht naar brede cognitieve prestaties in het dagelijks leven is schaars.
- Veel onderzochte studies hadden belangrijke tekortkomingen in opzet of analyse, en geen enkele voldeed aan alle kwaliteitseisen van de auteurs.
Let op wat dit wél en níet zegt. Het zegt niet dat hersentraining bewezen nutteloos is of dat er nooit een effect gevonden zal worden. Het zegt dat de sterke belofte, namelijk dat een paar minuten per dag je denkvermogen breed verhoogt, tot nu toe onvoldoende is aangetoond. Ander of langer onderzoek kan in de toekomst nog andere uitkomsten opleveren.
Waarom voelt oefenen dan wel als vooruitgang?
Dat je na een week al hogere scores haalt, is geen inbeelding. Je leert de regels, de truc en het tempo van het spel kennen. Dat leereffect is echt, maar het hoort bij dat ene spel. Een paar redenen waarom het toch zo overtuigend aanvoelt:
- Directe feedback. Een score die elke dag stijgt, voelt als groei, ook als je alleen het format beter doorhebt.
- Strategie in plaats van vermogen. Wie een bepaald soort puzzel vaak maakt, ontdekt snelle vuistregels. Die helpen bij precies dat soort puzzel.
- Verwachting. Als je gelooft dat het werkt, let je na afloop meer op momenten waarop je je scherper voelt.
- Andere factoren. Een goede nachtrust of minder stress in dezelfde periode kan je beter laten presteren, zonder dat de app daar iets mee te maken heeft.
Dezelfde logica geldt voor IQ-testen. Een gestandaardiseerde test meet redeneervermogen op een manier die moeilijker te oefenen valt dan één spel, maar bekendheid met het vraagtype kan een tweede afname toch iets omhoog duwen. Daarom kijk je bij een score het best naar een bandbreedte in plaats van naar één getal.
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
Wat kun je beter doen om je denkvermogen te ondersteunen?
Een app is niet verkeerd, zolang je weet wat je ervan mag verwachten. Wil je je hersenen werkelijk iets bieden, dan zijn dit de gewoonten die vaak genoemd worden door organisaties die zich met hersengezondheid bezighouden, zoals de Hersenstichting, die op haar website een aparte rubriek heeft over gezonde hersenen met onderwerpen als slapen, bewegen, mentale uitdaging, ontspanning, voeding en sociale contacten:
| Gewoonte | Waarom het de moeite waard is |
|---|---|
| Voldoende slaap | Vermoeidheid gaat direct ten koste van je concentratie en je prestaties bij een test |
| Regelmatig bewegen | Goed voor je gezondheid in het algemeen, en daarmee ook voor je hersenen |
| Nieuwe dingen leren | Een instrument, een taal of een vak vraagt veel meer van je dan een spelletje in dezelfde stijl |
| Sociale contacten | Gesprekken en samenwerking vragen dat je voortdurend taal, geheugen en inlevingsvermogen inzet |
| Ontspanning | Chronische stress maakt het lastiger om je aandacht vast te houden |
Het verschil met hersentraining is dat deze gewoonten niet op één meetbare taak mikken, maar bij je dagelijks leven passen. Een belofte over een hogere IQ-score hoort daar niet bij. Wie meer wil weten over wat de wetenschap zegt over het verhogen van intelligentie, leest verder in het artikel over IQ verhogen.
Hoe meet je dan wel waar je staat?
Wil je weten hoe je redeneert, dan is een test nuttiger dan een trainingsapp. Een IQ-test of test voor cognitieve vaardigheden laat zien hoe je presteert op logisch, verbaal, numeriek en ruimtelijk redeneren. Dat is een momentopname en geen vonnis: de uitslag wordt beïnvloed door vermoeidheid, concentratie en testervaring.
Op iq-test-official.site kun je een IQ-test van 30 vragen maken die vier redeneerdomeinen dekt. Het maken van de test is gratis; het uitgebreide resultatenrapport is betaald. Het is geen klinisch onderzoek en het is niet bedoeld als diagnose. Wil je weten wat zulke vaardigheden precies inhouden, lees dan ons overzicht over cognitieve vaardigheden.
Tips als je toch hersentraining wilt doen
Je hoeft niet te stoppen als je het leuk vindt. Ga er alleen realistisch mee om:
- Zie het als hobby. Puzzelen is ontspannend en kan een fijne routine zijn, net als een kruiswoordpuzzel.
- Verwacht geen IQ-stijging. Meet je voortgang aan de oefening zelf, niet aan een belofte over je algemene denkvermogen.
- Wees kritisch op reclame. Een claim zonder verwijzing naar onafhankelijk, peer-reviewed onderzoek is een reden om door te vragen.
- Wissel af. Combineer spelletjes met dingen die echt nieuw voor je zijn.
- Betaal niet blind. Probeer eerst de gratis versie voordat je een abonnement neemt.
Veelgestelde vragen
Q: Werkt hersentraining echt?
A: Hersentraining verbetert de prestatie op de oefening zelf, maar het bewijs voor een breder effect op denkvermogen is zwak. In een grote studie in Nature (2010) vonden de onderzoekers geen bewijs dat de winst doorwerkte naar taken die niet getraind waren, en een overzichtsartikel uit 2016 noemt het bewijs voor verre overdracht schaars.
Q: Kun je je IQ verhogen met hersentraining?
A: Er is geen overtuigend bewijs dat hersentraining je IQ blijvend verhoogt. Je kunt wel beter worden in het type opgaven dat je oefent, waardoor een score bij een tweede afname iets hoger kan uitvallen zonder dat je redeneervermogen is veranderd.
Q: Zijn er ook nadelen aan hersentraining?
A: Het grootste nadeel is dat je tijd en geld kunt besteden aan een belofte die zich niet laat bewijzen. Als je het leuk vindt, is er weinig tegen, maar gebruik het niet in plaats van slaap, beweging en dingen leren die écht nieuw voor je zijn.
Q: Wat kan ik beter doen dan hersentraining?
A: Zorg voor slaap, beweging, sociale contacten en nieuwe uitdagingen. Dit zijn onderwerpen die de Hersenstichting onder gezonde hersenen behandelt. Ze passen in je dagelijks leven en hoeven geen abonnement te kosten.
Q: Is een online IQ-test hetzelfde als hersentraining?
A: Nee, een IQ-test meet, hersentraining oefent. Een test geeft een indicatie van je redeneervermogen op dat moment; een online test vervangt geen onderzoek door een psycholoog.
Gerelateerde onderwerpen
Meer lezen over cognitieve vaardigheden en intelligentie? Bekijk de gids over cognitieve vaardigheden en het artikel over IQ verhogen, hierboven aangegeven.
References
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
