Gemiddeld IQ Europa: wat zeggen de cijfers echt?
Het gemiddelde IQ in Europa is 100, maar alleen omdat IQ-tests zo zijn opgebouwd. Elke test wordt geijkt op een normgroep, en het gemiddelde van die groep wordt vastgezet op 100, met een standaardafwijking van 15. Een officieel, actueel Europees gemiddelde dat los van die afspraak is gemeten, bestaat niet. Wie zoekt naar het gemiddeld IQ per Europees land, vindt wel tabellen, maar die zijn minder hard dan ze eruitzien.
Dit artikel laat zien waar die cijfers vandaan komen, waarom ze zo omstreden zijn en waar je op let als je er toch een tegenkomt. Je leest ook hoe je een score op een online test op een nuchtere manier plaatst. De achtergrond over het gemiddelde als groepsgegeven vind je in de centrale gids hieronder.
Waarom er geen officieel gemiddeld IQ van Europa is
Een IQ-score is geen meting in vaste eenheden, zoals een temperatuur in graden. Het is een positie ten opzichte van een normgroep. Zo wordt het ook beschreven in het Nederlandstalige Wikipedia-artikel over het begrip: het gemiddelde wordt op 100 gesteld, met een standaardafwijking van 15, en de prestatie van een testpersoon wordt vergeleken met die van grote normgroepen. Bij kinderen zijn die normgroepen ongeveer even oud.
Dat heeft een belangrijk gevolg. Een Nederlandse test, een Duitse test en een Poolse test zijn elk op de eigen bevolking geijkt. Alle drie leggen hun gemiddelde op 100. Daaruit volgt niet dat Nederlanders, Duitsers en Polen even slim zijn, en ook niet dat ze verschillen. De schaal kan die vraag simpelweg niet beantwoorden, omdat elke schaal een eigen ijkpunt heeft.
Wil je landen toch vergelijken, dan moet je één en dezelfde test afnemen bij representatieve steekproeven in elk land. Dat gebeurt zelden. Meestal worden resultaten uit verschillende studies, jaren en testsoorten bij elkaar gezet en omgerekend naar één schaal.
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Is er een officieel gemiddeld IQ per Europees land? | Nee |
| Wat is het gemiddelde binnen elke goed geijkte test? | 100, standaardafwijking 15 |
| Wie legt dat gemiddelde vast? | De testmaker, bij de normering |
| Zegt 100 in land A hetzelfde als 100 in land B? | Niet zonder gemeenschappelijke ijking |
Waar komen de ranglijsten met IQ per land vandaan?
De bekendste lijsten gaan terug op het werk van Richard Lynn en Tatu Vanhanen, dat onder de naam national IQ wordt besproken. Zij combineerden resultaten van tests uit allerlei landen en schatten waar gegevens ontbraken. Dat leverde een tabel op die online eindeloos wordt overgenomen, vaak zonder uitleg over de herkomst.
De kritiek op die aanpak is uitgebreid en komt uit de psychometrie zelf. Een overzicht daarvan noemt onder meer deze punten:
- Wicherts, Dolan en Van der Maas schreven in 2010, in hun analyse van de cijfers voor Afrika bezuiden de Sahara, dat Lynn en Vanhanen hun criteria voor het opnemen of weglaten van studies niet publiceerden. Zij spraken van een onsystematische werkwijze.
- Rindermann (2007) noemde het mengen van veel verschillende tests en de niet altijd duidelijke representativiteit van de steekproeven de ernstigste problemen.
- Waar geen gegevens waren, werden waarden afgeleid van buurlanden. Dat is problematisch, omdat het ontbreken van tests zelf samenhangt met omstandigheden zoals armoede of oorlog.
- Er is bezwaar tegen de aanname dat de gebruikte tests cultuurneutraal zijn en tegen het trekken van oorzakelijke conclusies uit een vergelijking tussen landen.
Het gaat hier dus om schattingen die in de vakliteratuur openlijk worden betwist. Een tabel met IQ-cijfers per Europees land noemen we daarom hier niet als feit, en we nemen er geen getallen uit over. Wie zo'n tabel ziet, doet er goed aan zich af te vragen: welke test, welk jaar, hoeveel mensen, en waren ze representatief?
Hoe lees je een lijst met gemiddeld IQ van Europese landen?
Kom je toch een tabel tegen, loop dan deze controles langs. Ze kosten een paar minuten en filteren het meeste ruis eruit.
- Zoek de bron achter het getal. Staat er geen studie, jaartal en steekproefgrootte bij, dan is het getal niet te controleren.
- Let op het meetjaar. Scores stijgen of dalen over generaties. Cijfers uit verschillende decennia naast elkaar zetten is appels met peren vergelijken.
- Kijk of het dezelfde test is. Verschillende tests hebben verschillende standaardafwijkingen en verschillende onderdelen.
- Vraag je af of de groep representatief is. Een steekproef van studenten in één stad zegt weinig over een heel land.
- Let op kleine verschillen. Een verschil van een paar punten tussen twee landen valt binnen de meetonzekerheid van zulke schattingen.
Een lijst die deze vragen niet kan beantwoorden, is bruikbaar als gespreksonderwerp, maar niet als vaststaand feit. Voor de context rond landenvergelijkingen is de centrale gids over gemiddeld IQ het beste vertrekpunt.
Wat het Flynn-effect betekent voor vergelijkingen in Europa
Een tweede reden waarom een vaste Europese ranglijst niet bestaat: het gemiddelde beweegt. Het Flynn-effect beschrijft dat ruwe scores in de twintigste eeuw gestaag stegen, naar schatting 3 tot 5 punten per decennium als een test niet opnieuw wordt genormeerd. Dit is ook gevonden in België en Nederland.
Sinds enkele decennia is het beeld per land verschillend. Volgens het Nederlandse overzicht van het Flynn-effect piekten de scores in Denemarken eind jaren negentig en zakten ze daarna terug naar het niveau van eind jaren tachtig. Voor Noorwegen wordt beschreven dat het effect lijkt te zijn gestopt bij kinderen die rond 1975 zijn geboren. Voor Groot-Brittannië is gerapporteerd dat de resultaten van elfjarigen over twee decennia daalden. Het artikel zegt zelf dat het effect in sommige landen al geëindigd kan zijn.
Voor een vergelijking tussen landen betekent dit: twee landen kunnen op hetzelfde moment in een andere fase van die ontwikkeling zitten. Een gegeven uit 1990 voor het ene land en uit 2015 voor het andere zegt dan weinig over het verschil dat vandaag bestaat.
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
Wat je wel kunt zeggen over IQ in Europa
Gelukkig staat er ook het een en ander wel stevig overeind:
- Binnen elk goed geijkt systeem ligt het gemiddelde op 100 en ligt ongeveer twee derde van de mensen tussen 85 en 115. Dat geldt voor elk land waar zo'n test is genormeerd.
- Het gemiddelde is een momentopname. Het verschuift met onderwijs, voeding, gezondheidszorg en testervaring, en elke herijking van een test zet het opnieuw op 100.
- Een groepsgemiddelde zegt niets over één persoon. Binnen een land lopen de scores van mensen sterk uiteen.
Dat laatste punt is het belangrijkste. Wat jij als individu scoort, hangt niet af van een gemiddelde van een land, maar van hoe je presteert ten opzichte van een normgroep op een bepaalde test, op een bepaalde dag.
Je eigen score plaatsen
Wil je weten waar jij zelf staat, dan helpt een lijst per land niet. Een test met een duidelijke normering helpt wel, en daarbij hoort een nuchtere kijk op wat de uitkomst betekent. Op iq-test-official.site kun je een gratis test met 30 vragen maken, verdeeld over vier redeneergebieden. Dat is een online oefentest en geen officiële of klinische IQ-meting: daarvoor moet je bij een erkend psycholoog zijn.
Zie de uitkomst als een indicatie van hoe je presteert op dit soort vragen, niet als een etiket. Hoe je zo'n getal leest, staat in het artikel over de betekenis van een IQ-score.
Veelgestelde vragen
Q: Wat is het gemiddelde IQ in Europa?
A: Per definitie 100 binnen elke geijkte test, met een standaardafwijking van 15. Een los gemeten, officieel Europees gemiddelde bestaat niet, omdat tests per land worden genormeerd en het gemiddelde dan telkens op 100 komt te liggen.
Q: Welk Europees land heeft het hoogste gemiddelde IQ?
A: Dat kan niemand betrouwbaar zeggen. Ranglijsten per land zijn gebaseerd op schattingen uit verschillende tests, jaren en steekproeven, en worden in de vakliteratuur betwist. Kleine verschillen tussen landen vallen binnen de onzekerheid van die schattingen.
Q: Waarom verschillen de IQ-lijsten per land op internet zo van elkaar?
A: Ze gebruiken verschillende bronnen, testsoorten en meetjaren. Sommige waarden zijn bovendien afgeleid van buurlanden waar geen gegevens bestonden. Zonder de bron, het jaar en de steekproefgrootte is een getal niet te controleren.
Q: Is het gemiddelde IQ in Europa aan het dalen?
A: In sommige landen wijst onderzoek op stagnatie of daling, in andere niet. Voor onder meer Denemarken, Noorwegen en Groot-Brittannië zijn aanwijzingen beschreven dat het Flynn-effect is gestopt of omgedraaid. Voor andere landen ontbreekt zo'n beeld of is het minder duidelijk.
Q: Zegt het gemiddelde van mijn land iets over mijn eigen IQ?
A: Nee. Een groepsgemiddelde beschrijft een groep, geen persoon. Binnen een land lopen de scores van mensen sterk uiteen, en je eigen score hangt af van de test en je prestatie op de dag zelf.
Referenties
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
