Metacognitieve vaardigheden: betekenis, voorbeelden en oefenen
Metacognitieve vaardigheden zijn de vaardigheden waarmee je je eigen denken en leren in de gaten houdt en bijstuurt. Je vraagt je af: begrijp ik dit echt? Past mijn aanpak bij deze opgave? Moet ik anders gaan leren? Wie zoekt naar meta cognitieve vaardigheden, wil meestal weten wat het precies is, waarin het verschilt van gewone denkvaardigheden en of je het kunt trainen. Op al die vragen vind je hieronder een antwoord.
Het begrip is breder dan je misschien denkt. Het gaat niet over hoe slim je bent, maar over hoe bewust je met je eigen denkproces omgaat. Twee leerlingen met dezelfde kennis kunnen daardoor heel verschillend presteren: de een merkt tijdig dat een aanpak niet werkt, de ander blijft rustig doorgaan in de verkeerde richting.
Wat zijn metacognitieve vaardigheden?
Metacognitie betekent letterlijk denken over denken. De Nederlandstalige Wikipedia omschrijft het als de kennis over de eigen kennis, of het weten van het eigen weten. Daarbij onderscheidt het artikel twee kanten: inzicht in je eigen leerproces, en het kunnen toepassen van dat inzicht in de juiste leeraanpak. Wie weet hoe hij of zij leert, kan de aanpak daar beter op afstemmen.
De term metacognitie is in 1979 in omloop gebracht door de Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog John H. Flavell. In de literatuur wordt metacognitie meestal uitgewerkt in kennis over cognitie en regulatie van cognitie, met drie regulatievaardigheden:
| Onderdeel | Wat het inhoudt | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Metacognitieve kennis | Wat je weet over jezelf als denker en over strategieën | Ik onthoud beter als ik een samenvatting schrijf dan als ik tekst markeer |
| Metacognitieve regulatie: plannen | Een strategie kiezen en tijd of aandacht verdelen | Eerst de moeilijkste opgaven, dan de rest |
| Metacognitieve regulatie: bewaken | Tijdens het werk nagaan of je het begrijpt | Halverwege een hoofdstuk merken dat je niets meer oppikt |
| Metacognitieve regulatie: evalueren | Achteraf beoordelen of resultaat en aanpak goed waren | Na een toets nagaan welke aanpak werkte |
Binnen metacognitieve kennis wordt vaak nog onderscheid gemaakt tussen weten wat je over jezelf als lerende weet, weten hoe je een strategie uitvoert en weten wanneer en waarom je welke strategie inzet.
Cognitieve en metacognitieve vaardigheden: wat is het verschil?
Cognitieve vaardigheden zijn de denkprocessen zelf; metacognitieve vaardigheden sturen die processen aan. Redeneren, onthouden, lezen, rekenen en patronen herkennen zijn cognitieve vaardigheden. Metacognitie is de laag erboven: de bestuurder, niet de motor.
| Cognitieve vaardigheden | Metacognitieve vaardigheden | |
|---|---|---|
| Kernvraag | Kan ik dit oplossen? | Hoe pak ik dit slim aan, en klopt mijn aanpak nog? |
| Voorbeelden | Een cijferreeks afmaken, een tekst begrijpen | Inschatten hoeveel tijd een opgave kost, een fout in je redenering opmerken |
| Gericht op | De taak | Jezelf en je aanpak bij de taak |
| Zichtbaar in | Het antwoord | Het proces richting het antwoord |
In de praktijk werken ze samen. Wie goed kan redeneren maar nooit controleert of een antwoord klopt, laat punten liggen. Wie juist veel nadenkt over zijn aanpak maar weinig basiskennis heeft, komt ook niet ver. Bij een gewone test voor cognitieve vaardigheden merk je dat bijvoorbeeld aan tijdsverdeling: bij een lastige matrixopgave moet je beslissen of je doorzet of de vraag overslaat. Die beslissing is metacognitief. Wil je weten hoe cognitieve vaardigheden zelf in elkaar zitten, lees dan ook het artikel hieronder.
Voorbeelden van metacognitieve vaardigheden in het dagelijks leven
Metacognitie is geen schoolbegrip dat alleen in het onderwijs speelt. Je gebruikt het steeds, vaak zonder het zo te noemen:
- Plannen: voor je begint bedenken welke aanpak past. Bij een lange tekst eerst de kopjes doorlezen, bij een selectietest eerst de voorbeeldopgaven bekijken.
- Bewaken: onderweg controleren of je nog snapt wat je doet. Merk je dat je dezelfde alinea voor de derde keer leest, dan is dat het signaal om je aanpak te veranderen.
- Inschatten: een eerlijk beeld hebben van wat je al beheerst en wat niet. Het gebeurt vaak dat je denkt iets te kennen alleen omdat het bekend aanvoelt.
- Bijsturen: een strategie loslaten die niet werkt. Bijvoorbeeld overstappen van herlezen naar jezelf overhoren.
- Evalueren: na afloop vaststellen wat werkte. Welke fout maakte je en waarom?
Op het werk zie je hetzelfde. Iemand die bij een lastig probleem eerst hardop benoemt wat hij al weet en wat hij nog moet uitzoeken, gebruikt metacognitieve vaardigheden. Hetzelfde geldt voor een team dat na een project terugkijkt op de eigen werkwijze.
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
Zijn metacognitieve vaardigheden te trainen?
Ja, ze zijn in de regel goed te oefenen, omdat ze vooral over gewoontes en strategieën gaan. Je hebt er geen bijzondere aanleg voor nodig; het gaat om de gewoonte om stil te staan bij je aanpak. Wees wel terughoudend met sterke beloftes over trainingsprogramma's: hoeveel je erop vooruitgaat, verschilt per persoon en staat niet vast.
Praktische manieren om te oefenen:
- Denk hardop: vertel jezelf of een ander stap voor stap wat je doet en waarom. Gaten in je redenering vallen dan sneller op.
- Stel vaste controlevragen: wat is mijn doel, wat weet ik al, wat is mijn plan, werkt het nog?
- Voorspel je resultaat: schat voor een toets in welk cijfer je verwacht en vergelijk dat daarna met de uitkomst. Zo word je realistischer over je eigen kennis.
- Houd een leerlogboek bij: schrijf kort op wat werkte en wat niet. Het gaat om patronen, niet om perfecte notities.
- Leer uit fouten: analyseer een fout in plaats van hem alleen te verbeteren. Was het een kennisgat, een slordigheid of een verkeerde strategie?
Houd er rekening mee dat metacognitie geen wondermiddel is. Zonder inhoudelijke kennis heb je niets om over na te denken. De beste aanpak combineert dus oefenen van de vaardigheid zelf met het bewust nadenken over hoe je dat doet.
Metacognitie en IQ: hangt het samen?
Een IQ-test meet in de eerste plaats redeneervermogen, zoals logisch, verbaal, numeriek en ruimtelijk redeneren. Metacognitie wordt daarbij niet als apart onderdeel gescoord. Toch speelt het mee tijdens het maken van de test: je kiest een volgorde, bewaakt je tempo en controleert je antwoorden. Een score zegt dus niet alles over hoe goed iemand zijn denken stuurt, en een hoge score is geen garantie dat je zelf slim leert.
Wil je ervaren hoe je omgaat met tijd en moeilijke vragen, dan kun je op iq-test-official.site een IQ-test van 30 vragen maken. Het maken is gratis, het uitgebreide rapport is betaald. Het is een indicatie van redeneervermogen en geen klinische diagnose of officieel testresultaat. Over hoe IQ en leren zich verhouden lees je meer hieronder.
Veelgestelde vragen
Q: Wat zijn metacognitieve vaardigheden in één zin?
A: Metacognitieve vaardigheden zijn de vaardigheden om je eigen denken en leren te plannen, te bewaken en te evalueren. Het is denken over denken: je let niet alleen op wat je doet, maar ook op hoe je het doet en of dat werkt.
Q: Wat is het verschil tussen cognitieve en metacognitieve vaardigheden?
A: Cognitieve vaardigheden zijn de denkprocessen zelf, zoals redeneren en onthouden; metacognitieve vaardigheden sturen en controleren die processen. Het ene is de uitvoering, het andere de regie daarover.
Q: Wie introduceerde de term metacognitie?
A: De term wordt toegeschreven aan de Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog John H. Flavell, die haar in 1979 in omloop bracht. Metacognitie wordt meestal uitgewerkt als kennis over en regulatie van cognitie.
Q: Kun je metacognitieve vaardigheden verbeteren?
A: Ja, door bewust te oefenen met plannen, bewaken en evalueren. Hardop denken, vaste controlevragen stellen, je resultaat vooraf voorspellen en na afloop terugkijken op je aanpak zijn eenvoudige manieren om te beginnen.
Q: Meet een IQ-test metacognitie?
A: Nee, een IQ-test meet vooral redeneervermogen en scoort metacognitie niet als apart onderdeel. Je gebruikt metacognitieve vaardigheden wel tijdens de test, bijvoorbeeld om je tijd te verdelen en antwoorden te controleren. Een online test is bovendien een indicatie en geen officiële diagnose.
References
Klaar om je IQ te ontdekken?
Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.
