Knowledge•

Werkgeheugen en ADHD: zwak werkgeheugen en ADD

Werkgeheugen en ADHD: zwak werkgeheugen en ADD
#werkgeheugen add#zwak werkgeheugen en add#werkgeheugen bij adhd#werkgeheugen adhd volwassenen#werkgeheugen adhd

Een zwak werkgeheugen is een van de best onderzochte cognitieve kenmerken van ADHD, maar het is geen bewijs van ADHD. Wie bij zichzelf of bij een kind herkent dat instructies half blijven hangen, dat de draad van een gesprek zoekraakt of dat je in de keuken staat zonder te weten wat je kwam halen, zoekt vaak naar uitleg. Dan komen termen als werkgeheugen ADHD en werkgeheugen en ADD al snel voorbij. Op deze pagina lees je wat onderzoek er werkelijk over zegt, waar de grenzen liggen en wat je er in het dagelijks leven mee kunt.

Een klein detail vooraf: de term ADD wordt tegenwoordig nauwelijks meer gebruikt. In de huidige diagnostiek spreekt men van ADHD, met daarbinnen een overwegend onoplettend beeld. Dat is wat mensen meestal bedoelen als ze het over ADD hebben. In dit artikel schrijven we daarom steeds ADHD, en de ADD-zoekers lezen hier dus gewoon mee.

Werkgeheugen: wat is dat en definitie
Related
Werkgeheugen: wat is dat en definitie
Werkgeheugen is het vermogen om informatie kort vast te houden en actief te bewerken tijdens denken. Betekenis, definitie, functie en de relatie met IQ, ADHD en ouder worden.

Wat is werkgeheugen, kort gezegd?

Werkgeheugen is het systeem dat informatie een paar seconden vasthoudt en er tegelijk mee werkt. Het is de werkbank van je hoofd. Een telefoonnummer onthouden is nog opslag, maar het nummer omdraaien of er een som mee maken is werkgeheugen. De uitgebreide uitleg, inclusief het model van Baddeley en Hitch, vind je in de hoofdgids hierboven. Voor dit artikel is één punt genoeg: de capaciteit van het werkgeheugen is klein, en het is erg gevoelig voor afleiding.

Juist die combinatie maakt het interessant bij ADHD. Bij ADHD is aandacht moeilijker te sturen. Het werkgeheugen leunt zwaar op gestuurde aandacht. Als de aandacht wegvalt, valt de inhoud van de werkbank er ook af.

Werkgeheugen bij ADHD: wat laat onderzoek zien?

Het beeld in de literatuur is vrij consistent. In een meta-analyse van Martinussen en collega's uit 2005 werden 26 studies samengenomen. Kinderen met ADHD scoorden op meerdere onderdelen van het werkgeheugen lager dan kinderen zonder ADHD, en dat verschil bleef bestaan na correctie voor taalleerstoornissen en een lager algemeen intelligentieniveau. De verschillen waren het grootst bij ruimtelijk werkgeheugen en kleiner, maar nog steeds aanwezig, bij verbaal werkgeheugen.

OnderdeelEffectgrootte in de meta-analyse van 2005
Ruimtelijk, vasthouden0,85
Ruimtelijk, centrale controle1,06
Verbaal, vasthouden0,47
Verbaal, centrale controle0,43

Een effectgrootte is een maat voor hoe ver de gemiddelden van twee groepen uit elkaar liggen. Hoe hoger het getal, hoe groter het gemiddelde verschil. Let op het woord gemiddeld: het zegt iets over groepen, niet over één persoon. Er zijn kinderen met ADHD die op werkgeheugentaken prima presteren, en er zijn kinderen zonder ADHD met een zwak werkgeheugen. Dezelfde auteurs vroegen bovendien om meer onderzoek naar hoe ernstig en hoe specifiek deze problemen precies zijn. De cijfers zijn dus een indicatie en geen vaste uitkomst.

Werkgeheugen ADHD volwassenen: verdwijnt het probleem?

Veel mensen denken dat ADHD en een zwak werkgeheugen iets uit de kindertijd zijn. Het onderzoek wijst een andere kant op. Een meta-analyse van Alderson en collega's uit 2013 bekeek 38 studies waarin volwassenen met ADHD werden vergeleken met volwassenen zonder ADHD. De verschillen waren gemiddeld matig groot, zowel bij verbaal als bij ruimtelijk werkgeheugen. De auteurs concluderen dat werkgeheugenproblemen tot in de volwassenheid kunnen blijven bestaan.

Bij volwassenen vertaalt dit zich vaak in heel alledaagse dingen:

  • een opdracht met drie stappen die na de eerste stap al half vergeten is;
  • tijdens een vergadering de vraag kwijtraken die je net wilde stellen;
  • rekenen of een tekst lezen en halverwege weer opnieuw moeten beginnen;
  • afspraken en boodschappen die alleen blijven hangen als je ze direct opschrijft.

Het is dus niet zo dat het werkgeheugenprobleem met de leeftijd vanzelf verdwijnt. Volwassenen compenseren het wel vaak slim, met lijstjes, vaste routines en telefoonherinneringen. Dat compenseren kost extra energie, en op drukke of stressvolle dagen werkt het minder goed.

Klaar om je IQ te ontdekken?

Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.

Start de IQ-test

Zwak werkgeheugen en ADD: hoe herken je het verschil?

Een zwak werkgeheugen alleen is geen ADHD. Ook slaaptekort, stress, burn-out, angst, depressie en veroudering kunnen het werkgeheugen merkbaar verzwakken. Daarom is een klacht als “ik onthoud niets meer” geen diagnose. Een diagnose ADHD stelt een gekwalificeerde zorgverlener, zoals een psycholoog of psychiater, na een uitgebreid gesprek en onderzoek. Een geheugentaak of een online test kan dat niet vervangen.

Wat wel helpt bij het inschatten, is letten op het patroon:

  1. Sinds wanneer. ADHD begint in de kindertijd. Een werkgeheugenprobleem dat pas sinds een zware periode speelt, past vaker bij stress of slaap.
  2. In welke situaties. Komt het overal voor, of vooral als je moe, bezorgd of overprikkeld bent?
  3. Samen met wat. Gaat het zwakke werkgeheugen samen met moeite met plannen, beginnen aan taken, stilzitten of snel afgeleid raken?
  4. Hoeveel last. Loopt het werk, de studie of het huishouden er echt door vast?

Wie zich in meerdere van deze punten herkent, kan er het beste over praten met de huisarts. Dat is geen reden tot bezorgdheid. Het is gewoon een logische eerste stap om te weten wat er speelt.

Hoogbegaafd of ADHD: de verschillen herkennen
Related
Hoogbegaafd of ADHD: de verschillen herkennen
Hoogbegaafdheid en ADHD lijken oppervlakkig op elkaar, maar de oorzaak verschilt: cognitieve onderprikkeling versus een neurobiologische aandachtsstoornis. Beide kunnen ook samen voorkomen.

Werkgeheugen en IQ bij ADHD

Een zwak werkgeheugen drukt vaak de score op de werkgeheugenindex van gestandaardiseerde intelligentietests, zoals de WAIS bij volwassenen en de WISC bij kinderen. Dat kan een ongelijk profiel geven, met sterke onderdelen naast zwakkere. Een lagere score op één index zegt niet dat iemand minder slim is. Het zegt dat dit ene onderdeel, het vasthouden en bewerken van informatie, minder soepel loopt. Hoe je de totaalscore en de losse onderdelen interpreteert, staat in het artikel over IQ en ADHD.

Gemiddeld IQ bij ADHD: laag IQ of ADHD, en de IQ-test
Related
Gemiddeld IQ bij ADHD: laag IQ of ADHD, en de IQ-test
Mensen met ADHD komen voor over het hele IQ-spectrum; ze scoren gemiddeld iets lager op IQ-tests, vooral door aandacht, niet door minder intelligentie.

Wat helpt bij een zwak werkgeheugen?

De eerlijke boodschap eerst: trainen op werkgeheugentaken levert minder op dan veel apps beloven. Een grote meta-analyse van Melby-Lervåg en Hulme, gepubliceerd in 2013, bekeek 23 studies. Training gaf kortdurende winst op de geoefende taken, maar er was geen overtuigend bewijs dat die winst doorwerkte naar andere vaardigheden zoals rekenen, woorden lezen of aandacht. Voor kinderen met een stoornis stelden de auteurs daarom de klinische waarde van zulke training ter discussie.

Praktischer en vaak effectiever is de omgeving aanpassen, zodat het werkgeheugen minder hoeft te dragen:

  • Schrijf het direct op. Maak van alles wat je moet onthouden een lijstje, een notitie of een herinnering.
  • Splits taken. Deel een opdracht op in kleine stappen en werk één stap tegelijk af.
  • Beperk afleiding. Telefoon weg, één tabblad open, een rustige plek.
  • Gebruik vaste plekken. Sleutels, portemonnee en tas liggen altijd op dezelfde plek.
  • Zorg voor slaap en pauzes. Met een uitgerust hoofd houd je meestal meer informatie vast.

Bij een diagnose ADHD zijn er daarnaast behandelopties, zoals psycho-educatie, coaching en soms medicatie. Wat bij jou past, bespreek je met een behandelaar.

Kan een IQ-test iets zeggen over je werkgeheugen?

Een korte online IQ-test meet het werkgeheugen niet apart. De test op iq-test-official.site bevat 30 vragen over vier redeneergebieden. De test maken is gratis, het uitgebreide resultatenrapport is betaald. Het is een indicatie van je redeneervermogen en geen officiële of klinische test. Hij kan dus geen ADHD en ook geen werkgeheugenproblemen vaststellen. Wel kun je merken hoe je presteert als je meerdere stappen tegelijk in je hoofd moet houden, en dat kan een aanleiding zijn om er verder over na te denken.


Veelgestelde vragen

Q: Is een zwak werkgeheugen hetzelfde als ADHD?

A: Nee, een zwak werkgeheugen is een mogelijk kenmerk van ADHD, maar geen bewijs ervan. Ook slaaptekort, stress, angst en depressie kunnen het werkgeheugen verzwakken. Alleen een gekwalificeerde zorgverlener kan ADHD vaststellen.

Q: Wat is het verschil tussen ADD en ADHD?

A: ADD is een oudere term voor wat nu een overwegend onoplettend beeld van ADHD heet. In de huidige diagnostiek bestaat alleen ADHD, met daarbinnen verschillende verschijningsvormen. Werkgeheugenproblemen kunnen bij alle vormen voorkomen.

Q: Hebben volwassenen met ADHD ook een zwakker werkgeheugen?

A: Gemiddeld wel. Een meta-analyse uit 2013 over 38 studies vond matige verschillen tussen volwassenen met en zonder ADHD, zowel verbaal als ruimtelijk. Dat is een groepsgemiddelde, niet een uitspraak over elke individuele volwassene.

Q: Kun je je werkgeheugen trainen als je ADHD hebt?

A: Je wordt beter in de getrainde taak, maar de winst werkt volgens de beste overzichten nauwelijks door naar andere vaardigheden. Aanpassingen in je omgeving, zoals lijstjes, vaste routines en minder afleiding, geven in het dagelijks leven vaak meer resultaat.

Q: Kan ik met een online test zien of ik ADHD heb?

A: Nee, een online test of geheugentaak stelt geen diagnose. Twijfel je, bespreek dan je klachten met je huisarts, die kan je doorverwijzen voor een goed onderzoek.


Referenties

Klaar om je IQ te ontdekken?

Doe onze wetenschappelijk ontworpen test en krijg je score in slechts enkele minuten.

Start de IQ-test